HEDEF BELİRLEMENİN KRİTERLERİ NELER?

Hedef kişinin başarı kariyerinin göstergesidir. Kişi hedef belirlerken önce kendi durumunu net bir şekilde açığa çıkarmalıdır. Bulunduğu yer neresidir? Bu yerdeki potansiyeli nedir? Bilgi birikimi nedir? Deneyim ve tecrübeleri nedir? Değer ve inançları nedir? Duygu durumu nedir? Gelecek planlaması ile ilgili algı düzeyi nedir? Bu sorularla mevcut durumunu belirlemiş olur. Bununla birlikte bir gelecek planlaması yapacaksa şu sorulara cevap araması gerekir. Ne istiyorum? Nasıl bir çevrede yaşamak istiyorum? Beş veya on yıl sonra hangi konumda olmak istiyorum? Maddi olarak hangi imkânlara sahip olmak istiyorum? Ruhsal boyut olarak ne seviyede olmak istiyorum? Yani yön tayini adına bu sorgulamalar önemli.

Bulunduğu yerden, bulunmak istediği yere gidebilmesi için ise şu soruları sormalıdır. Bunlara ulaşabilmem için ne yapmam gerekiyor? Ne tür kaynaklar kullanmalıyım? Süreçte karşılaşılan engelleri nasıl aşacağım? Kariyer sürecinde sabır ve tahammül gücünün pekişmesi için ne yapmalıyım? Bunlar hedef sürecine farkındalık katacaktır. Hedef belirlenirken ve o hedefi gerçekleştirme sürecinde kişi bilinçli bir yolculuk yapmış olacaktır.

Hedef kişiliğe uygun olmalıdır.

Kişinin doğuştan getirdiği mizacıyla, sonradan toplumda kazandığı karakterinin toplamı kişiliği oluşturur. Mizaç değişmez. Kişinin fabrika ayarlarıdır. Her bir birey doğuştan, belli bir potansiyelle dünyaya gelir ve bu bireye özeldir. Bireylerin duyguları, düşünceleri, algıları, öğrenme biçimi, olaylara bakış keyfiyeti, yeteneği, iş yapabilme niteliği, birbirinden farklılık gösterir. Öyleyse, hedef buna göre değerlendirilmelidir.

Hedef belirlerken kendinizi çok iyi tanımalısınız. Yetenek, ilgi, istek ve ihtiyaç ekseninde hedef belirleyin. Çünkü kişiliğinize uygun olmayan bir hedefi gerçekleştirmeniz zordur. Üniversiteyi kazanmış ve bitirmiş öğrenciler üzerinde yapılan bir araştırmada şu çarpıcı sonuçlar ortaya çıkmıştır. Üniversiteyi kazanmış öğrencilerin bir kısmı, kazandıkları bölümleri sevmedikleri ve ilk fırsatta bu bölümleri değiştirmeyi düşündüklerini ifade etmiştir. Üniversiteyi bitiren öğrencilerin bir kısmı alanları dışına yönelmiştir. Üniversite mezunlarının büyük çoğunluğu mesleğini severek yapmıyor. Bu durumu öğrenciler şöyle izah ediyorlar. “Aslında ben bu bölümü istemiyordum. Bu bölüm bana göre değilmiş, bu fakülte kişiliğimi yansıtmıyor.” Böyle bir durumda ne kadar başarılı olunur, başarılı olunsa da bu başarı kişiyi ne kadar mutlu eder. Yetenek, değer ve inançları net tespit eder ve ona göre amaçlarınızı gerçekleştirseniz mutlu olursunuz. Öyleyse öncelikli olarak değerlerinizi açığa çıkarın. Sizin için değerli olan nedir? İnançlarınız nelerdir? Hedefi bu eksende oluşturmalısınız. Bunun yanında yetenek ve kabiliyetleriniz nelerdir? Güçlü yanlarınız nelerdir? Ayrıca ne istiyorsun? İlgi ve isteklerin neler? Mesela. Doktor olmak isteyen bir kişi, eğer insanlarla ilgilenmeyi sevmiyorsa, kan gördüğü zaman midesi bulanıyorsa, kadavradan tiksiniyorsa, Latince kelimeleri hafızasında tutmakta zorlanıyorsa, bu kişinin doktorluk mesleğinde başarılı olması mümkün değildir.

Bunun yanında öğretmen olmak isteyen bir kişi de, çok kitap okumayı sevmiyorsa, hitabeti iyi değilse, işini gönül ehli olarak yapmıyorsa, sosyal ilişkilerde başarılı değilse bu kişinin de başarılı olması söz konusu değildir. Potansiyelinizin farkına varmadan, neler yapabilecek kapasitede olduğunuzu bilmeden, ne sizin için önemli sorusuna cevap vermeden ve ilgilerinizin ne olduğunun bilincinden olmadan, gelecek planlaması yapmayın.

Kabiliyet ve kişiliğe uygun hedef tespitinde bulunanlar başarı merdivenlerinden kısa sürede tırmanırlar. Değer ve inançlara uygun hareket eder ve hedef-değer çatışması yaşamaz. Hedefi on ikiden vurmak ve mutlu olmak istiyorsanız kişiliğinize uygun hedef seçimi yapın. Dolayısıyla hedef
sizinle örtüşmelidir.

Hedef gerçekçi olmalıdır.

“Erişmek istedikleri bir hedefi olmayalar, çalışmaktan zevk almazlar.”
Emile Raux

Öğrenci, net bir şekilde belirlediği hedefine şu açıdan bakmalıdır. Şuan mevcut durumum nedir? Bilgi birikimim, içsel enerjim, kaynaklarım ve zamanım bu hedefi gerçekleştirmek için uygun mu? Olmak istediğim yere, bu performansım uygun mu? Olmak istediğim yer ile şu an bulunduğum yer arasında bir uçurum var mı? Bu dengeyi sağlamalıdır. Bu, hedefi gerçekçi olarak açığa çıkarır. Realist hedefler, ona ulaşabilme ümit ve inancı pekiştirir. Öğrencinin belirlediği hedefin peşinde gitmeme nedenlerinden biri de, o hedefe ulaşabilme inancının oluşmamasıdır. “Ben nasıl olsa bu hedefi gerçekleştiremem. Hedef bana çok uzak. Ona ulaşmak mümkün değil.” Hem düşünce, hem de eylem planında o hedef için sistematik bir çalışma sergilemez. Kişi hedefini belirlerken kendisiyle ve hedefiyle ilgili pek gerçekçi davranmayabilir Durumunu, bilgi birikimini, kaynaklarını, yeteneklerini açığa çıkar. Bu farkındalıkla belirlediğin hedefe bak. Mevcut durumun ve gelecekte olmasını istediğin durum arasında bir denge kur. Mevcut birikiminle ve şartlarını iyileştirerek, gelecekte neyi başarabilirsin?

Kısa ve uzun vadede neler olmasını istiyorsanız bunları görerek tasarlayın. Öncelikli olarak yapabileceğiniz ve gerçekleştirebileceğinizden hareketle, uzun vadede olmasını arzu ettiğiniz durumu başarmaya gayret edin. Belirlediğiniz hedefe ne kadar yaklaşmışsınız, hedefle sizin aranızdaki mesafe nedir, ilerlemedeki durumunuz nedir, bunları sorgulayın Mesela; sayısal alanda sınava hazırlanan bir öğrencinin sene başındaki durumu, barajı zor aşabilecek seviyedeyse, bu öğrencinin Boğaziçi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği bölümünü, hedef olarak belirlemiş olması, o öğrenci için çok da gerçekçi bir hedef olmayabilir. Belirlediği yer ile kendi durumu arasında uçurum vardır. Bu hedef o öğrenciyi motive etmez. Öğrenci o bölümü kazanamayacağını düşünür. Öğrenci ilk başta daha mantıklı bir hedef belirlemelidir. Çalışma sürecinde, zamana bağlı olarak, performansının artmasıyla hedefini tekrar realize edebilir.

Sizin hedefiniz ne kadar gerçekçi hiç düşündünüz mü? Potansiyelinizle belirlediğiniz hedef arasında bir uçurum var mı? Bu durumu her an mütalaa edin. Realist davranabilirseniz, planlarınızı uygulayabilme gücü ve azmi kendinizde bulursunuz. Bir öğrenci kazanması mümkün olmayan bir
bölüm için gayret eder mi? O zaman yapabileceğiniz, başarma ihtimali daha yüksek olan bir hedef belirleyerek başlamak.

Hedef kesin ve net olmalıdır.

“Yapacağın ilk şeyi kafanda net olarak görmelisin.”
Alex Morrison

Araba ile yolculuk yaptığınızı farz edin. Hava sisli ve görüş alanınız çok kısıtlı. Böyle bir durumda hızınızı arttıramazsınız. Her an bir şey olabilir düşüncesiyle sürekli fren yapa yapa yol almaya çalışırsınız. Böyle bir yolculuk hem yorucu, hem keyifsiz, hem de sinir bozucu olabilir. Birden sisin dağıldığını hayal edin. Görüş alanınız açık. Hemen hızınızı istediğiniz düzeye getirirsiniz. Daha az yorulursunuz, yolculuk size keyif verir. Bu durum öğrencilerin sınav yolculuğuna çok benziyor. Sınav yolculuğunda stres, sıkıntı, problem, korku ve endişe yaşayan ve çalışma performansını arttıramayan öğrencinin hedefi ile ilgili zihninde netleşmiş bir hedefi yoktur. Sınav sürecini rahat yöneten ve istediği zaman performansını arttıran öğrencinin ise hedefi nettir.

Ne olmak istiyorsun, nereyi kazanmak istiyorsun sorularına, vallahi neresi gelirse veya neresi olursa olsun diyen öğrencilerin, sınavlarda çok başarılı olduğu vaki değildir. Bu güne kadar böyle söylemleri olan bir öğrencinin iyi bir yer kazandığını görmedim. Neresi olursa olsun, yeter ki olsun düşüncesinde olan bir öğrencinin iç disiplini sağlaması mümkün değildir.

Başarılı olmak istiyorsanız hedefinizi netleştirin. Zihninizde hedefinizle ilgili net bir resim görürseniz ona doğru daha hızlı yol alırsınız. Dikkatin ona yoğunlaşmasını sağlar. Onu elde etmek için gayretiniz artar. Zihninizdeki renkler, sesler, görüntüler duygular net değilse bu hedefin size cazip gelen bir yönü olmayacaktır.

Gireceğiniz sınavın sonunda neyi istiyorsanız onu açık bir şekilde belirleyin. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi veya İstanbul Teknik Üniversitesi Endüstri Mühendisliği gibi. Hedef belirginleşirse daha sistemli çalışırsınız. Buralara gitmek için tahmini ne kadar net yapmanız gerektiğini nasıl bir çalışma temposunda olmanız gerektiğini açığa kavuşturmalısınız. Beyniniz neye odaklanacağını bilirse, algıda seçicilik oluşur. İlk adımı doğru atmış olursunuz. Zafer ilk adımın doğru atılmasıyla kazanılır. Hedefi net görmeden atacağınız her atış karavanaya gidecektir. Önce hedef tahtasının içindeki 12’yi görün. Hazırladığınız planı yerine getirmeniz kolaylaşır. Hedefi net belirledikten sonra,
onu rüyalarınızda görmeye çalışın. Hedef rüyalarınızı süslemiyorsa bilin ki, belirlediğiniz hedef sizin için bir önem arz etmiyor. İbn-i Sina: “Çoğu meseleyi rüyalarımda hallettim” derken bu gerçeği vurgulamıştır. Rüyalarınızda, endişeleriniz mi, korkularınız mı, yoksa belirlediğiniz hedefleriniz mi var? Eğer hedef zihin dünyanızın derinliklerinde net bir şekilde kendini göstermişse, artık ona ulaşmanız zor olmayacaktır.

Hedefinizi yazın

Bizim için değerli olan, önem verdiğimiz şeyleri biz yazarız. Hatırlamak istediğimiz şeyleri yazarız. Yazmak unutmanın ilacıdır. Hedefi neden yamalıyım? Sorusuna güçlü nedenler bulmalısın. Güçlü nedenler eyleminizin yakıtı gibidir. Bu nedenleri sıralamalısın. Hedefim önemli olduğu için yazıyorum. Hedefimi unutmamak için yazıyorum. Hedefim beni motive etmesi için yazıyorum. Hedefim realite olarak karşımda durması için yazıyorum. Ne olmak istediğinizi, neyi gerçekleştirmek istediğinizi yazın. Bulunmak istediğiniz yeri yazın. Hedefi yazarken gelişi güzel değil, özenerek ve en güzel şekilde yazın. Gerekirse renkli zemin üzerine yazın. Onu estetik bir şekilde tasarlayın. Göz zevkinizi tırmalamasın. Görsel ve duygusal dünyanıza hitap etsin. Onu her an görebileceğin bir yere koymalısın. Bakarken gerek görsel gerek duygusal size pozitif bir enerji versin. Yazmayı çok basite alabilirsiniz. Yazılı hale getirsem bana ne fayda sağlayacak diyebilirsiniz. Bazen de ben hedefleri kafama yazdım. Kâğıda yazmanın mantığı yoktur diyebilirsiniz. Hedefler zaten düşüncenizde sürekli olacak ayrıca bunu yazıya dökün. Bunun için üşenmeyin. Faydasını uzun vadede göreceksiniz.

Hedefin gerçekleşme zamanını belirleyin

Bulunduğunuz yeri netleştirdiniz. Bulunmak istediğiniz yer de zihin gözünüzle netleşti. Değer ve inançlarınıza göre netleştirdiğiniz bu hedefi, gerçekleştirme zamanı belli olmalı. Bu hedef ne zaman gerçekleşecek? Bu seviyeye ne zaman gelmek istiyorum? Bu kritik soruyu es geçmeyin. Zaman sınırı koyun. Mesela Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesini kazanmak istiyorum. Bu isteğimi de 2016 gerçekleştirmek istiyorum. Eğer zaman sınırı belirlemezseniz harekete geçme dirayeti gösteremezsiniz. Aldığınız herhangi bir kitabı bitirme amacınız vardır. Ama bunu ne zaman bitireceğinizi belirlemediyseniz kuşkusuz hiçbir zaman bu kitap bitmeyecektir. Herhangi bir yere tatile gitme düşünceniz var, bunu ne zaman gerçekleştireceğinize dair bir zaman planlaması yoksa o tatil hep hayalde kalacaktır.

Amaçlarınızı gerçekleştirme zamanınız belli olmalıdır. Zaman harekete geçmeniz için itici güç olacaktır. Çalışmaları belli bir disiplin içinde, aralıksız sürdürmek için zaman sınırı koymak gerekir. Zaman belirleme, kaynaklarınızdan dolu dolu istifade olanağı sağlar. Geçmişte, Muhammed Ali Clay’ın antrenmanlarda tekrar ettiği güzel bir sloganı vardır. “Gencim, sempatiğim, planlarım doğrultusunda çalışıyorum ve iki yıl sonra dünya şampiyonuyum.” Bu slogan doğrultusunda çalışmalarını yaptı ve belirlediği tarihte ise istediği o neticeye ulaştı.

Zaman planlaması yaparsanız erteleme problemini de ortadan kaldırırsınız. Bugün yapman gereken bir çalışmayı başka bir güne ertelemeniz pek kolay olmaz. Konu çalışması, soru çözümü veya geçmiş tekrarlar genelde ertelenir. Böyle olunca da istenilen netice gerçekleşmez. Nihayetinde ulaşmak istediğiniz neticenin gerçekleşmesi için ne zaman sorusunun cevabı ile hareket edin.

Hedefi olumlu cümlelerle ifade edin

“İmkânsızlık, yalnız sersemlerin sözlüklerinde bulunan bir kelimedir.”
Napoleon

Bir ihtiyacı olan kişi o ihtiyacının karşılanması için nasıl bir cümle kurar. Veya ihtiyacınız olan şeyi olumlu cümle ile kurduğunuzda mı gerçekleşir yoksa olumsuz cümle ile mi? Mesela su ihtiyacınız var. “Su istemiyorum” şeklinde kurduğunuz bir cümlenin sizin probleminizim çözümüne bir katkısı var mı? Bu cümle kurgusu ile eyleme geçer misiniz? Veya bir yere gideceksiniz. Taksiye bindiniz ve şoföre beni şuraya götürme, şu tarafa da gitmeni istemiyorum cümleleri böyle sıraladığınızda taksi şoförü size ne diyecek. “Nereye gitmen gerekiyorsa şöyle seni oraya götüreyim.” Sınav sürecinde öğrenci de geleceğiyle ilgili bazen bu durumlara düşebiliyor. Şunu istemiyorum. Şu bölümü azanmak istemiyorum. Başarısız olmak istemiyorum. Sınav sürecinde stres istemiyorum. Peki, ne istiyorsun? İsteğini pozitif ifade etki zihin neye odaklanacağını kestirebilsin. Sınavlara hazırlanan öğrenciler düşünceleri taransa büyük çoğunluğunun hedefleri ile ilgili negatif düşüncelere sahip olduğu ortaya çıkacaktır.

Belirlediğiniz hedefi olumlu cümlelerle tarif edin ve yazın. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesini kazanacağım. Bu gün şu dersi çalışacağım. Bu hafta şu kadar soru çözeceğim. Bu ayki deneme sınavında şu netlere ulaşmayı amaçlıyorum vs. gibi. Olumlu ifade etmeniz, onun olabilirliğini artırır. Yapabileceğiniz imajı oluşturur. Harekete geçmenizi sağlar. Enerjinizi hedefiniz doğrultusunda etkin kullanmanızı sağlar

HEDEF BELİRLEMENİN KRİTERLERİ -1